Wędrowny festiwal literacki Miedzianka po Drodze zawita do Gliwic. GZM jest partnerem tego wydarzenia

Festiwal po raz pierwszy ma charakter wędrowny. Drugiego dnia, w niedzielę 28 sierpnia, impreza dotrze do Gliwic. Miasteczkiem festiwalowym stanie się Park Chopina, położony w sąsiedztwie gliwickiej Palmiarni.

W Parku stanie namiot GZM, która jest oficjalnym partnerem tego wydarzenia. W namiocie odbędą się spotkania i warsztaty o tematyce miejskiej i ekologicznej.

– W dużej mierze koncentrować się będą one wokół rzeki. W ten sposób kontynuujemy dotychczasowe rozmowy na temat przepływającej przez Katowice Rawy. Teraz czas na Kłodnicę – mówi Magdalena Foltyniak z Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.

Program przygotowany przez GZM rozpoczną warsztaty „Księgi rzeczne”. – Warsztaty polegają na tworzeniu atlasu rzeki, w formie artbooka, który zbiera historie, wspomnienia, mity i wyobrażenia o rzece Kłodnicy – wyjaśnia Foltyniak. – Zapraszamy wszystkich, którym rzeka, z jakichkolwiek powodów, jest bliska. Będzie to również świetna okazja, żeby poznać różne techniki graficzne oraz wysłuchać historii innych ludzi, dla których rzeka Kłodnica jest równie bliska – dodaje.

Ramowy plan spotkań organizowanych lub współorganizowanych przez GZM wygląda następująco:

10:00 – 19:00 – Warsztaty „Księgi rzeczne”.

– Wstęp wolny, udział nie wymaga rejestracji. Warsztaty mają charakter ciągły – można dołączyć tylko na chwilę.

13:30 – 14:30 – Rozmowa z dr Kasprem Jakubowskim: „Czwarta przyroda w mieście – niedoceniana a najbardziej pożądana w dobie kryzysu klimatycznego” – prowadzi prof. dr hab. Piotr Skubała – ekolog z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

14:30 – 15:30 – Radio 357 zaprasza – opowieści dźwiękowe – wykład.

15:30 – 16:30 – Metropolia GZM zaprasza “Miasto jako wspólnota wobec kryzysów” – Joanna Erbel w rozmowie z Filipem Springerem.

16:30 – 17:30 – Metropolia GZM zaprasza – “Temat rzeka” artyści i naukowcy w rozmowie o Rawie – prowadzi Anna Dudzińska, Radio 357.

17:30 – 18:30 – Metropolia GZM zaprasza – Marcin Mokry prowadzi Beata Kwiatkowska, Radio 357.

Na wszystkie wydarzenia – serdecznie zapraszamy!

Organizatorem festiwalu jest Instytut Reportażu, jego pomysłodawcą – Filip Springer.

Pełen program gliwickiej odsłony festiwalu znajduje się na stronie internetowej wydarzenia: https://instytutr.pl/542-2/

26 sierpnia w katowickim Spodku rozpoczną się mistrzostwa świata siatkarzy. Będzie to kolejne wielkie wydarzenie w stolicy Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Wybraliśmy dla Was inne, wielkie turnieje siatkarskie, które rozgrywano w kolebce polskiej siatkówki.

Turniej finałowy Ligi Światowej 2001 siatkarzy

Mecze Polaków z Brazylią (1:3), Francją (3:2) i Jugosławią (1:3) oglądało łącznie ponad 33 tysiące kibiców. Pierwszy turniej finałowy LŚ w Polsce i zarazem debiut Biało-Czerwonych w tej fazie rozgrywek.

Turniej finałowy Ligi Światowej 2007 siatkarzy

Rozgrywki po raz drugi w historii rozgrywano w Polsce i podobnie jak sześć lat wcześniej w katowickim Spodku. W fazie grupowej mecze Polaków z Francją (3:2) i Stanami Zjednoczonymi (3:0) oglądało ponad 20 tysiące fanów. Przegrane spotkania półfinałowe z Brazylią (1:3) i o 3. miejsce ze Stanami Zjednoczonymi ponownie przyciągnęły rzeszę fanów siatkówki, którzy wypełnili halę do ostatniego miejsca.

Mistrzostwa Europy 2009 siatkarek

Na przełomie września i października w Polsce gościły najlepsze siatkarki Europy. Wśród miast gospodarzy nie mogło zabraknąć naturalnie katowickiego Spodka, gdzie rozegrano mecze pierwszej i drugiej fazy grupowej. Tym razem w obiekcie przy al. Korfantego meczów nie rozgrywały reprezentantki Polski.

Mistrzostwa Świata 2014 siatkarzy

Najważniejsze siatkarskie wydarzenie w Spodku. Osiem lat temu 18. edycja mistrzostw świata została zorganizowana w Polsce, a kluczowe spotkania były rozgrywane w Katowicach. W fazie półfinałowej Biało-Czerwoni wygrali z Niemcami (3:1), a mecz z trybun obserwowało 12 tysięcy kibiców. Jeszcze więcej fanów kibicowało Polakom w wygranym finale z Brazylią (3:1). Po zdobyciu przez Mariusza Wlazłego decydującego punktu Spodek odleciał z radości.

Badania ankietowe oraz wyniki sprzedaży wskazują jasno, że gry planszowe są jedną z ulubionych rozrywek Polaków. Dlatego, z okazji zbliżającego się Europejskiego Tygodnia Mobilności, Tramwaje Śląskie ogłaszają konkurs na projekt tramwajowej planszówki.

Termin nadsyłania zgłoszeń mija 11 września.

– Założenie jest proste. Chodzi o to, by zaprojektować grę dla całej rodziny, której scenariusz będzie ściśle wiązać się z komunikacją tramwajową. To jedyny element wymagany, resztę zostawiamy fantazji uczestników – mówi Andrzej Zowada, rzecznik spółki Tramwaje Śląskie S.A.

Aby wziąć udział w konkursie należy stworzyć prototyp gry i opisać jej zasady, a następnie zdjęcia prototypu wraz z opisem zasad przesłać drogą elektroniczną na adres: tramwaj@tram-silesia.pl.

– Zależy nam oczywiście na tym, by elementy tramwajowe odpowiadały specyfice Tramwajów Śląskich. Zatem jeśli pojawią się w grze wagony tramwajowe, to powinny być czerwone i przypominać modele eksploatowane w miastach Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Jeśli pojawią się w niej elementy miast, to powinny to być miasta, w których kursują nasze tramwaje. Na te elementy jury będzie zwracać szczególną uwagę – podkreśla Andrzej Zowada.

Przy tworzeniu gry może uczestniczyć cała rodzina czy grupa znajomych, choć oficjalne zgłoszenie musi dotyczyć jednej osoby. – To może być fantastyczna zabawa w gronie rodziny czy przyjaciół. Taka burza mózgów, erupcja pomysłów może przynieść wspaniały efekt w postaci ciekawej, wciągającej i angażującej gry, która przyniesie rewelacyjną rozrywkę. Jeśli któryś z projektów okaże się odpowiedni, nie wykluczamy, że zlecimy profesjonalnej firmie stworzenie gry na podstawie zwycięskiego projektu, która będzie wspaniałym tramwajowym gadżetem – dodaje rzecznik.

Na laureatów konkursu czekają atrakcyjne nagrody w postaci – a jakże – zestawu gier planszowym wartości ok. 800 zł oraz gadżetów Tramwajów Śląskich. Rozstrzygnięcie konkursu nastąpi 15 września a osoby nagrodzone poinformowane zostaną o wygranej drogą mailową lub telefonicznie. Uroczyste wręczenie nagród odbędzie się 17 września, podczas Dnia Otwartego Zajezdni Tramwajowej w Gliwicach.

Źródło: Tramwaje Śląskie S.A.

Katowicki Spodek i Arena Gliwice będą najważniejszymi siatkarskimi arenami na przełomie sierpnia i września. W obu halach zostaną rozegrane mistrzostwa świata siatkarzy, które Polska zorganizowała wspólnie ze Słowenią. Polscy siatkarze o halach w Katowicach i Gliwicach wypowiadają się tylko pozytywnie i nie kryją zadowolenia, że najważniejsze spotkania MŚ zagrają właśnie w tych dwóch miastach Metropolii.

Dla katowickiego Spodka to już kolejne, wielkie siatkarskie wydarzenie. W 2001 rozgrywano tutaj finałowy turniej Ligi Światowej. Natomiast w 2014 roku zorganizowano mistrzostwa świata. Ten turniej był szczególnie udany dla Polaków, którzy właśnie w Katowicach świętowali tytuł najlepszej drużyny globu po wygranej w finale z Brazylią (3:1). Był to drugi w historii złoty medal MŚ dla Biało-Czerwonych. Zatem nasi siatkarze mają z katowickiego obiektu wspaniałe wspomnienia, traktują tę halę wyjątkowo i bardzo lubią do niej wracać.

– Spodek jest bardzo dobrym miejscem do rozgrywania siatkarskich mistrzostw świata. To jest kolebka siatkówki – przyznał Karol Kłos w filmie promującym MŚ 2022, przygotowanym przez Polski Związek Piłki Siatkowej.

– Spodek zawsze odlatuje, jest pełen kibiców i jestem pewny, że tym razem fani również będą obecni i zapewnią wspaniałą atmosferę – podkreślał tuż przed turniejem środkowy polskiej reprezentacji.

Arena Gliwice jest znacznie młodsza od katowickiego Spodka, ale zdobyła już uznanie wśród siatkarzy.

– Jesteśmy niezmiernie zadowoleni, że bardzo ważne mecze tegorocznych mistrzostw świata rozegramy w tych dwóch miastach. Spotkania 1/8 i 1/4 finału zagramy w pięknej Arenie Gliwice, która kojarzy nam się bardzo dobrze, mimo że nie rozgrywaliśmy tam jeszcze ważnych meczów w ramach wielkich turniejów. Nie ma jednak wątpliwości, że to piękny obiekt, do którego zawsze chętnie przyjeżdżamy. Trybuny są bardzo blisko boiska, dzięki czemu czujemy wielkie wsparcie i obecność naszych wspaniałych kibiców – przyznawał Paweł Zatorski. Z wyboru miast gospodarzy zadowolony jest też Bartosz Kurek.

– Obie hale są przepięknymi obiektami – zaznaczał przyjmujący polskiej kadry.

W dniu otwarcia (26 sierpnia) Polacy, jako panujący mistrzowie świata i współgospodarze turnieju, zmierzą się o godz. 20:30 w Katowicach z Bułgarią i rozpoczną tym samym drogę do obrony tytułu.

Mistrzostwa Świata w Piłce Siatkowej Mężczyzn 2022 to już 20. edycja międzynarodowego turnieju siatkarskiego. Wydarzenie potrwa od 26 sierpnia do 11 września.

Autobusy linii M23 wyjadą na ulice 3 września. To pierwsze regularne połączenie Siewierza i gminy Psary z Katowicami. 

Linia będzie kursować przez cały tydzień od wczesnych godzin porannych do późnych godzin wieczornych, w dni robocze co 60/120 min; w dni wolne od pracy co 2/3 godziny.

W gminie Siewierz autobusy zatrzymają się nie tylko w samym mieście, ale również w Wojkowicach Kościelnych, Podwarpiu i Kuźnicy Warężyńskiej. W gminie Psary swój przystanek będą miały w Sarnowie. W Będzinie umożliwią przesiadki w rejonie stadionu i dworca PKP. W Sosnowcu obsłużą dzielnicę Pogoń, po czym trasą S86 pojadą prosto do Katowic.

Linia M23 to już 23. metrolinia, których uruchamianie Metropolia rozpoczęła w maju 2021. Docelowo będzie ich 32. Ich zadaniem jest zapewnienie szybszych, częstszych i wygodniejszych połączeń mieszkańcom całej Metropolii.

Więcej o nowej metrolinii w komunikacie ZTM – KLIKNIJ TUTAJ.

Na portalu GZM Data Store, stanowiącym ogromną bibliotekę danych samorządowych, znajduje się obecnie ponad 200 zbiorów z 28 gmin oraz z Metropolii. Właśnie rozpoczyna się rozbudowa systemu m.in. o kolejne 150-300 zbiorów danych, ułatwiając użytkownikom ich analizę. Metropolia ogłosiła przetarg na realizację prac rozwojowych portalu. Budżet na ten cel pozyskała w październiku ub. roku z rządowego programu Polski Ład.

– Dla Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii udostępnianie otwartych danych publicznych na wysokim poziomie otwartości jest jednym z najważniejszych działań strategicznych –  tłumaczy Paweł Krzyżak, zastępca dyrektora Departamentu Projektów i Inwestycji GZM.

Rozwój platformy jest kolejnym krokiem w budowaniu dialogu z mieszkańcami Metropolii, przedsiębiorcami oraz potencjalnymi inwestorami. Ma być cyfrowym pomostem między samorządem a społecznością lokalną oraz sektorem prywatnym – mówi Paweł Krzyżak.

Dzięki realizacji projektu zostanie zinwentaryzowanych oraz opublikowanych kolejnych 150- 300 zbiorów danych z 22 gmin oraz z Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, Zarządu Transportu Metropolitalnego, PKM Świerklaniec, PKM Tychy, PKM Katowice i PKM Sosnowiec. Powstaną aplikacje webowe w chmurze. Będą one prezentować m.in. tereny inwestycyjne, magazyny, biura, zaplecze badawczo-rozwojowe. Ułatwią także tworzenie aplikacji dla mieszkańców, które pomogą w nawigacji po Metropolii. Będą one mogły np. prezentować otoczenie edukacyjne, mieszkania, transport, rozrywkę. Gminy będą mogły wykorzystać otwarte dane jako narzędzie analityczne (BI), wspierające procesy decyzyjne. Będzie to największa samorządowa platforma w Polsce, która zasili portal dane.gov.pl. Przypomnijmy, że na rozwój projektu Metropolia pozyskała w październiku ub. roku 4,5 mln zł z rządowego programu Polski Ład, natomiast kolejne pół miliona złotych stanowi wkład własny z budżetu GZM. Przewiduje się, że prace nad projektem rozwoju platformy otwartych danych potrwają do 2024 roku.

Z funkcjonalności portalu można jednak korzystać już teraz, gdyż wstępna wersja platformy została opublikowana w 2019 roku i rozszerzona o dane gmin członkowskich GZM rok temu. Można ją znaleźć w menu głównym na stronie internetowej Metropolii – www.metropoliagzm.pl. Udostępnione zostały już informacje, które dotyczą m.in. rozkładów jazdy i lokalizacji przystanków, historycznej bazy lokalizacji GPS autobusów oraz dane dotyczące wyposażenia pojazdów komunikacji miejskiej. Rozbudowa o dane gminne wzbogaciła portal o informacje w zakresie funkcjonowania miast i gmin GZM oraz ich jednostek pomocniczych i budżetowych.

Dodatkowo, w sierpniu 2021 roku, w oparciu o udostępnione przez Metropolię otwarte dane, firma Vooom, z którą GZM współpracuje, opracowała usługę prezentującą informacje o rzeczywistych czasach odjazdów autobusów, trolejbusów i tramwajów. Ta usługa została uzupełniona o dane lokalizacji pojazdów transportu publicznego, które służą aplikacji Google Maps.

– Usługa podglądu rzeczywistego czasu odjazdu wraz z lokalizacją wybranego pojazdu znacznie ułatwia korzystanie z komunikacji miejskiej GZM młodym osobom, które są przyzwyczajone do planowania podróży z użyciem smartfona – mówi Hubert Morawski, który przygotował usługę z ramienia GZM.

– Nowinki techniczne pomagają budować konkurencyjność tego środka transportu w dobie carsharingu, rowerów i hulajnóg na minuty – dodaje Morawski.

Aktualnie na portalu GZM Data Store znajduje się ponad 200 zbiorów danych z 28 gmin wchodzących w skład Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Zostały one opublikowane na piątym poziomie otwartości. Jest to standard pozwalający użytkownikom na ich jak najszersze przetwarzanie oraz łączenie z innymi bazami danych.

Useful links:

Warunki przetargu

Inteligentna Metropolia: w stronę platformy otwartych danych – Metropolia GZM

Otwarty format danych o czasie odjazdu komunikacji ZTM. Może skorzystać każda aplikacja – Metropolia GZM

Metropolia jest w tym roku jednym z partnerów festiwalu literackiego Miedzianka po Drodze. Impreza po raz pierwszy odbywa się nie tylko w dolnośląskiej Miedziance. Festiwal przyjął formę wędrowną, każdego kolejnego dnia odwiedza inne miejsce, docierając tym samym do szerszej publiczności.  

W niedzielę 28 sierpnia, drugiego dnia festiwalu, impreza zawita do Gliwic, do Parku Szopena. W miasteczku festiwalowym stanie nasz namiot, w którym odbędą się spotkania i warsztaty o tematyce miejskiej i ekologicznej.

Ramowy plan spotkań, w organizacje których zaangażowana jest GZM, wygląda następująco:

• 10:00 – 19:00 – Warsztaty „Księgi rzeczne” wstęp wolny, nie wymagają rejestracji.
• 13:30 – 14:30 – Rozmowa z dr Kasprem Jakubowskim: „Czwarta przyroda w mieście – niedoceniana a najbardziej pożądana w dobie kryzysu klimatycznego” – prowadzi prof. dr hab. Piotr Skubała – ekolog z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
• 14:30 – 15:30 – Radio 357 zaprasza – opowieści dźwiękowe – wykład.
• 15:30 – 16:30 – Metropolia GZM zaprasza “Miasto jako wspólnota wobec kryzysów” – Joanna Erbel w rozmowie z Filipem Springerem.
• 16:30 – 17:30 – Metropolia GZM zaprasza – “Temat rzeka” artyści i naukowcy w rozmowie o Rawie – prowadzi Anna Dudzińska Radio 357.
• 17:30 – 18:30 – Metropolia GZM zaprasza – Marcin Mokry prowadzi Beata Kwiatkowska Radio 357.

Oprócz tego w programie Festiwalu znajdują się liczne spotkania, warsztaty i koncert. Pełen program znajduje się tutaj: https://instytutr.pl/542-2/

Na wszystkie wydarzenia – serdecznie zapraszamy!

20 sierpnia na ulice Metropolii wyjadą autobusy nowej linii metropolitalnej. Linia M16/M116 połączy Gliwice i Zabrze z Bytomiem, Piekarami Śląskimi, gminą Bobrowniki i Portem Lotniczym w Pyrzowicach. Linia kursować będzie przez cały tydzień i przez całą dobę.

AKTUALIZACJA 19.08.2022:

Uruchomienie nowej metrolinii. Komunikat na stronie Zarządu Transportu Metropolitalnego

Linia znacznie poszerzy ofertę transportową we wszystkich tych gminach. Autobusy oznaczone jako M16 będą kursowały między Gliwicami i Piekarami Śląskimi. Na przystanku Osiedle Wieczorka Dworzec będą zmieniać oznakowanie na M116 i pojadą dalej w kierunku lotniska. Autobusy jadące z Pyrzowic do Piekar – odwrotnie. Dzięki temu podróż na całej trasie możliwa będzie bez przesiadek.

Na tej trasie autobusy będą kursowały z częstotliwością – w dni robocze co 60 min przez całą dobę; w dni wolne od pracy co 120 min przez całą dobę.

Dodatkowo na linii M16 uruchomione zostaną dodatkowe kursy na trasie Gliwice – Bytom, tak by miedzy tymi miastami linia kursowała w dni robocze średnio co 30 minut, a w dni wolne średnio co 60 minut. Ponadto kursy te obsłużą bytomską dzielnicę Miechowice.

W Gliwicach linia M16 będzie rozpoczynać bieg przy hali Arena, co ułatwi studentom dojazd na Politechnikę Śląską. W Zabrzu linia zatrzyma się m. in. przy szpitalu na ul. 3 Maja i przy Kopalni Guido. Linia M116 w dni robocze zapewni dojazdy i powroty pracownikom terminala Cargo pyrzowickiego lotniska.

Nowe metrolinie zastąpią dotychczasowe linie AP1, 53, 850 i 113N. Zmiany rozkładów obejmują również linie autobusowe 114 i 192.

Więcej o nowych liniach przeczytacie Państwo w komunikacie na stronie ZTM:

Metrolinie to szybkie połączenia autobusowe, cyklicznie uruchamiane od maja ubiegłego roku. Mają one mają stanowić szkielet komunikacyjny Metropolii. Jak dotąd na śląskie i zagłębiowskie ulice wyjechało 19 z 32 planowanych metrolinii.

GZM została oficjalnym partnerem strategicznym Zabytkowej Kopalni Srebra. Jest to obiekt, który, jako jedyny na terenie GZM i jeden spośród zaledwie siedemnastu w Polsce, znalazł się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

– Nasza współpraca jest naturalną konsekwencją działania w oparciu o innowacyjne myślenie, które ułatwia ludziom życie – tak samo ważne teraz, jak i przed ponad dwoma wiekami, kiedy to właśnie w tej części Europy rozpoczęła się rewolucja przemysłowa. Pionierskie rozwiązania i odważne wdrażanie nowych technologii nadal charakteryzują ten region, a Górnośląsko- Zagłębiowska Metropolia, sama będąc przykładem pionierskich rozwiązań – wspiera je na tym terenie w obszarach transportu, edukacji i rozwoju, gospodarki, ochrony środowiska i czasu wolnego – mówi Kazimierz Karolczak, przewodniczący Zarządu Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.

Historyczna Kopalnia w Tarnowskich Górach jest symbolem wielkiej zmiany. Dzięki odwadze mieszkających tu ludzi, ich wierze w nowe technologie – jakimi były kiedyś maszyna parowa czy nowatorski system gospodarowania wodami podziemnymi – wprowadzono rozwiązania, które wyprzedzały swoją epokę, ułatwiały ludziom życie i pracę.

– W GZM myślimy podobnie. Wierzymy w rozwój, wspólnotowość, sprawczość. Skupiamy się na technologiach i rozwiązaniach, które czynią życie łatwiejszym, bezpieczniejszym, lepszym. Każdego dnia staramy się budować wspólnotę 41 miast i gmin, które razem przełamują stereotypy i, łącząc ze sobą wiele elementów, tworzą rozwiązania, które choć zupełnie na innym poziomie, to 200 lat później również ułatwiają ludziom życie – dodaje Kazimierz Karolczak.

W ramach współpracy na terenie obiektów kopalni oraz w jej mediach własnych będzie szeroko promowana GZM i jej wartości w kontekście rozwoju i innowacyjności, a mieszkańcy GZM otrzymają między innymi 20% zniżki na zakup biletu wstępu do obiektów kopalni. Wystarczy, że okażą w kasie aktywny bilet imienny (dzienny, 24 h, 7-, 30-, 90-, 180-dniowy oraz Metrobilety), na korzystanie z komunikacji zbiorowej, organizowanej przez Zarząd Transportu Metropolitalnego (tramwaj, autobus, trolejbus). Zniżka obowiązuje tylko dla turystów indywidualnych, jedna karta ŚKUP umożliwia zakup jednego biletu, zniżka przysługuje od biletów normalnych i ulgowych, nie dotyczy biletów rodzinnych.

– Cieszymy się ogromnie z obecności w naszej kopalni tak ważnej instytucji jaką jest GZM. Taki partner to nie tylko finansowa, ale także wizerunkowa gwarancja zachowania naszego dziedzictwa dla przyszłych pokoleń. Kiedyś byliśmy pionierami innowacji i z biegiem czasu stworzyliśmy wspólnie podwaliny nowoczesnego regionu jaki obserwujemy obecnie. Tu po raz pierwszy zabiło industrialne serce regionu. Można więc śmiało zaryzykować twierdzenie, że w Tarnowskich Górach wszystko się zaczęło. Dziś rozpoczynamy, a w zasadzie otwieramy nowy rozdział tej historii – dodaje Zbigniew Pawlak, przewodniczący zarządu Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, które zarządza Zabytkową Kopalnią Srebra.

Planetarium Śląskie to nie jedyny kosmiczny obiekt w GZM. „Kosmiczny”- nie w rozumieniu „ciekawy”, ale wpisujący się w nurt architektoniczny space age. 

Mamy niezwykłe planetarium. Emblematyczne pierścienie Saturna i planetarne kształty nigdzie nie współgrają tak z architekturą, jak właśnie w Parku Śląskim. No, może jedynie jeszcze w Buenos Aires, gdzie znajduje się kopia chorzowskiej budowli. Możemy być dumni.

W pierwszej połowie czerwca hucznie i uroczyście Planetarium rozpoczęło nowe życie po generalnym remoncie – od teraz nazywając się Planetarium Śląskie. Śląski Park Nauki. Z pewnością można już teraz przewidywać sukces frekwencyjny i stałe zainteresowanie obiektem i jego ofertą. Nie chodzi jednak tylko o fascynację gwiazdami i galaktykami. Istnieje grupa osób, dla których architektura, detal, forma są równie ważne, co kosmos.

Katowice i ich najbliższe okolice są największym w Polsce nagromadzeniem budowli o tematyce kosmicznej. Choć na pierwszy rzut oka brzmi to metaforycznie, a młodzież odczyta to określenie jako równoważnik słowa „ciekawej”, to jego kontekst jest o wiele szerszy i nieoczywisty. Żeby go odkryć, trzeba cofnąć się do … zimnowojennego wyścigu zbrojeń i idei.

Gdy w okresie rozbudzonych marzeń o kosmosie i jego zdobywaniu, po drugiej stronie oceanu trwał wyścig z technologiami, próby pierwszych lotów, testy satelitów, rakiet, w końcu dziewicze wysłanie ekipy ludzkiej na księżyc, po drugiej stronie żelaznej kurtyny komplementarnie podziwiać można było wyczyny Walentyny Tiereszkowej czy Jurija Gagarina. Ale nie tylko.

W USA do głosu doszedł nurt w architekturze, który bezpośrednio łączył się z dążeniami, aspiracjami, wręcz futurystycznym myśleniem o tym, jak świat będzie wyglądać „za chwilę”. Były to budowle epoki Space Age, która namieszała również w popkulturze i designie. Ostre kąty, długie linie, awangardowe kształty, wyprzedzające nawet nowatorstwo przedwojennego modernizmu. Jednym z jego elementów, znanym do dziś, są fantazyjne wille w Kalifornii, niczym Tonyego Starka z Avengersów czy stacje benzynowe rozsiane po całych USA. Ta niezwykła forma powojennego postmodernizmu miała też swoje odpowiedniki w Europie Wschodniej. I co ciekawe, często były to „latające spodki”: Kompleks Bulzludia w Bułarii, Spodek na Moście SNP w Bratysławie, kijowski Spodek czy w końcu – katowicki. Nasza wyjątkowa, charakterystyczna, ponad 50-letnia, wybitnie kosmiczna budowla, była zwieńczeniem idei, które projektanci mogli realizować na „białej karcie” przemysłowych i poprzemysłowych Katowic. Była futurystyczną plombą w industrialnym, rewolucyjnym krajobrazie. Rewolucja na rewolucji.

Również pierwotnie Planetarium Śląskie wyglądało osobliwie. Powstało na terenie świeżo utworzonego Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku, niczym marsjańska baza pośród pustkowi. Na terenie Parku wybudowano też niezwykłe – jak na tamte czasy – budowle, składające się na pawilony Ośrodka Postępu Technicznego na terenie MTK. Niestety zaledwie ułamek z nich przetrwał do dziś.

Nurt Space Age można jednak dostrzec w budynkach handlowych „Zenita” i „Skarbka”, w domu handlowym przy ul. Korfantego, można doszukać się go w dobrze ocenianej architekturze osiedla Tysiąclecia (Kukurydze) czy nomen omen – Osiedla Gwiazdy. A także dziś na terenie Strefy Kultury, gdzie współcześni architekci komplementarnie dostosowali się do kosmicznych inspiracji: czy to szklanymi bryłami pawilonów nad Muzeum Śląskim, czy zupełnie już dosłownie „Zieloną Doliną” pośrodku Międzynarodowego Centrum Kultury, która z lotu drona przypomina… ślad, rynnę, bruzdę po lądowaniu Katowickiego Spodka.

Kosmiczną architekturę Katowic dopełniać może, lub rozpoczynać, kino „Kosmos”, które, niestety dziś znacznie przebudowane, w kilku miejscach w środku zachowało sznyt ze wspomnianej epoki Space Age. Warto przyjrzeć się choćby kosmicznej mozaice, którą kryje.

To właśnie w tym kinie swoją premierę miał kilka lat temu film dokumentalny „ARCHIKOSMOS”, autorstwa Marcina Zasady i mojej skromnej osoby, który głębiej i mocniej wyjaśnia opisywane tu przeze mnie meandry tej kosmicznej konstelacji architektury. Ale jeśli ktoś poczuł en „vibe” już teraz – nic tylko ruszyć w miasto i zgodnie z zasadą „najważniejsze jest niewidoczne dla oczu” – jeszcze raz zanurzyć się w szczegóły i niuanse śląskiej architektury. Bo to jest kosmos.

Marcin Nowak

Artykuł ukazał się w ostatnim numerze magazynu „W Metropolii”

Magazyn online: Magazyn „W Metropolii”. Mówimy o filmach realizowanych w naszych miastach – Metropolia GZM