Przedstawiciele samorządów tworzących Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolię, a wraz z nimi środowiska akademickiego i gospodarczego wystosowali wspólny apel do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego o podpisanie ustawy o związku metropolitalnym w województwie pomorskim. Jej przepisy zawierają również nowelizację ustawy o związku metropolitalnym w województwie śląskim, która rozszerza kompetencje GZM i dostosowuje je do wyzwań stojących przed regionem.

Sygnatariusze podkreślają, że po dziewięciu latach funkcjonowania Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia udowodniła swoją skuteczność jako pierwsza w Polsce ustawowa metropolia. Wspólna organizacja transportu publicznego, realizacja projektów ponadlokalnych oraz współpraca 41 miast i gmin przyniosły wymierne korzyści mieszkańcom. Doświadczenia ostatnich lat pokazały jednak również, że obowiązujące przepisy wymagają zmian, aby Metropolia mogła jeszcze skuteczniej realizować swoje zadania.

– Nowelizacja nie ogranicza samodzielności miast i gmin. Przeciwnie – wzmacnia współpracę tam, gdzie pojedyncze samorządy nie są w stanie samodzielnie rozwiązywać problemów wykraczających poza ich granice administracyjne. To odpowiedź na rzeczywistość, w której mieszkańcy każdego dnia przemieszczają się pomiędzy miastami, korzystają z tych samych usług publicznych, rynku pracy czy oferty edukacyjnej i kulturalnej – podkreślają autorzy apelu.

Nowe przepisy mają stworzyć lepsze warunki do dalszej integracji transportu publicznego, sprawniejszego planowania inwestycji, prowadzenia wspólnej polityki przestrzennej, wspierania rozwoju gospodarczego i rynku pracy oraz realizacji działań w obszarze edukacji, kultury, ochrony środowiska i gospodarki odpadami.

Sygnatariusze zwracają uwagę, że silniejsza Metropolia jest jednym z warunków powodzenia transformacji społeczno-gospodarczej Górnego Śląska i Zagłębia. Region stoi dziś przed wyzwaniami związanymi z restrukturyzacją gospodarki, depopulacją, starzeniem się społeczeństwa oraz koniecznością tworzenia nowych miejsc pracy. Odpowiedzią na te procesy może być jedynie skuteczna współpraca samorządów, uczelni, przedsiębiorców i instytucji publicznych w skali całego obszaru metropolitalnego.

W apelu podkreślono, że podpisanie ustawy będzie potwierdzeniem dostrzeżenia doświadczeń Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii oraz potrzeb ponad dwóch milionów jej mieszkańców. Wejście w życie nowych przepisów pozwoli samorządom skuteczniej realizować wspólne zadania i stworzy stabilne podstawy dla dalszego rozwoju Metropolii.

Apel do Prezydenta RP podpisali przedstawiciele samorządów tworzących Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolię oraz reprezentanci środowisk naukowych i gospodarczych Górnego Śląska i Zagłębia.

 Apel do Prezydenta RP

Rada Ministrów przyjęła w środę 8 kwietnia br. projekt ustawy o związku metropolitalnym, który rozszerzy kompetencje Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii w największym od momentu jej powstania zakresie. Nowe przepisy mają wzmocnić zdolność Metropolii do prowadzenia skoordynowanej polityki rozwojowej oraz zwiększyć jej rolę jako jednego z kluczowych obszarów miejskich w kraju.

Projekt nie tylko rozszerza kompetencje już funkcjonującej GZM, ale także tworzy ramy prawne dla powołania metropolii na Pomorzu, nadając jej analogiczny zakres uprawnień. To oznacza, że model zarządzania metropolitalnego, sprawdzony na Górnym Śląsku i w Zagłębiu, zostanie rozszerzony na kolejny obszar kraju.

Ustawa przewiduje rozszerzenie katalogu zadań GZM m.in. o takie obszary jak gospodarka komunalna, kultura, a także rynek pracy i aktywizacja zawodowa. Metropolia wzmocni również swoje kompetencje w zakresie organizacji transportu publicznego oraz zarządzania mobilnością. W zapisach ustawy zachowane zostają dotychczasowe kompetencje, takie jak udział w prowadzeniu polityki rozwoju, planowanie przestrzenne czy działania związane z adaptacją do zmian klimatu.

– Ustawa, która z jednej strony tworzy metropolię na Pomorzu, a z drugiej wprowadza istotne zmiany w funkcjonowaniu metropolii w województwie śląskim, stanowi odpowiedź na postulaty zgłaszane przez samorządowców oraz przedstawicieli naszej aglomeracji po ośmiu latach jej działania. Nowelizacja przede wszystkim rozszerza katalog zadań obligatoryjnych Metropolii, dzięki czemu może ona stać się organizmem realnie odpowiadającym za podnoszenie jakości usług publicznych, z których korzystają mieszkańcy naszego regionu. To jest bardzo dobra wiadomość dla wszystkich. Wierzę, że te zmiany przyczynią się do dalszej integracji i wzmocnienia Metropolii – zaznaczył Wojewoda Śląski Marek Wójcik podczas czwartkowej konferencji prasowej w Katowicach.

W praktyce poszerzony katalog zadań oznacza większą sprawczość w realizacji projektów o charakterze ponadlokalnym oraz skuteczniejsze zarządzanie procesami rozwojowymi w skali całego regionu. GZM zyska narzędzia do prowadzenia bardziej kompleksowej polityki, łączącej rozwój przestrzenny, gospodarczy, społeczny i środowiskowy.

– Przyjęcie projektu ustawy to bardzo ważny moment dla Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Od początku jej powstania podkreślamy potrzebę budowania silnego, zintegrowanego obszaru, zdolnego do prowadzenia spójnej polityki rozwojowej w skali całej Metropolii. Te zmiany realnie nas do tego przybliżają – powiedział Przewodni-czący Zarządu GZM Kazimierz Karolczak.

Mówimy o regionie, który przechodzi jedną z największych transformacji gospo-darczych w Europie. Aby była ona skuteczna i abyśmy mogli odpowiednio reagować na wyzwania, takie jak depopulacja, potrzebne są narzędzia umożliwiające działanie ponad granicami pojedynczych miast – w sposób skoordynowany, długofalowy i oparty na wspólnych priorytetach – dodał Karolczak.

Jak podkreślił, nowe kompetencje powinny przełożyć się na przyspieszenie inwestycji oraz lepszą koordynację działań w skali całej Metropolii. Potwierdza to obecny w czasie konferencji Przewodniczący Zgromadzenia GZM, Prezydent Tychów Maciej Gramatyka:

– Rozszerzenie kompetencji daje Metropolii realne narzędzia do skutecznego zarządzania całym naszym obszarem. Do naszych dotychczasowych zadań w obszarze transportu, planowaniu przestrzennym czy polityce rozwoju, a jednocześnie możemy działać w nowych obszarach, takich jak edukacja, kultura czy gospodarka odpadami, co pozwoli lepiej organizować współpracę samorządów i sprawniej realizować inwestycje – podkreślił Gramatyka.

Przyjęte rozwiązania wpisują się w szerszy kierunek zmian dotyczących funkcjonowania obszarów metropolitalnych w Polsce. Coraz wyraźniej wskazuje się na potrzebę wzmacniania struktur zdolnych do prowadzenia zintegrowanej polityki rozwoju w największych aglomeracjach.

Nowe regulacje mają szczególne znaczenie w kontekście wyzwań stojących przed regionem, takich jak transformacja gospodarcza, rozwój nowoczesnych sektorów, zmiany demograficzne czy poprawa jakości życia mieszkańców. Władze GZM wskazują, że rozszerzenie kompetencji pozwoli lepiej wykorzystać potencjał współpracy między samorządami oraz usprawni realizację projektów i inwestycji wymagających koordynacji w skali całego obszaru metropolitalnego.

Projekt ustawy wprowadza również nowe mechanizmy współpracy, które wzmacniają sprawczość Metropolii. Zakłada m.in. możliwość rozszerzania jej obszaru o kolejne jednostki samorządu oraz realizowania zadań różnych szczebli administracji na podstawie porozumień. Rozwiązania te mają zwiększyć efektywność zarządzania oraz umożliwić lepsze dopasowanie działań do rzeczywistych powiązań funkcjonalnych regionu.

Przyjęcie projektu ustawy jest także sygnałem, że model zarządzania metropolitalnego w Polsce będzie konsekwentnie rozwijany i wzmacniany, a rola GZM będzie dalej rosła.

• Kazimierz Karolczak, przewodniczący zarządu Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii,
• Marcin Krupa, prezydent Katowic,
• prof. Tomasz Pietrzykowski, prorektor Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, kierownik Centrum Badawczego Polityki Publicznej i Problemów Regulacyjnych UŚ,
• dr Roman Marchaj, adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego, specjalista w zakresie prawa samorządu terytorialnego, radca prawny.