{"id":39506,"date":"2022-04-26T16:09:01","date_gmt":"2022-04-26T14:09:01","guid":{"rendered":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/?p=39506"},"modified":"2022-04-26T16:09:01","modified_gmt":"2022-04-26T14:09:01","slug":"chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/","title":{"rendered":"Chaos przestrzenny. Kryzys trwa od wiek\u00f3w [ROZMOWA]"},"content":{"rendered":"<div class=\"pdf-block\"><div class=\"pdfprnt-buttons  pdfprnt-new pdfprnt-buttons-post pdfprnt-top-right\"><div class=\"jssocials-share jssocials-share-twitter\"><a target=\"_blank\" href=\"https:\/\/twitter.com\/share?url=https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39506;text=39506\" class=\"jssocials-share-link\"><i class=\"fa fa-twitter jssocials-share-logo\"><\/i><\/a><\/div><div class=\"jssocials-share jssocials-share-facebook\"><a target=\"_blank\" href=\"https:\/\/facebook.com\/sharer\/sharer.php?u=https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39506\" class=\"jssocials-share-link\"><i class=\"fa fa-facebook jssocials-share-logo\"><\/i><\/a><\/div><div class=\"jssocials-share jssocials-share-pinterest\"><a target=\"_blank\" href=\"https:\/\/pinterest.com\/pin\/create\/bookmarklet\/?&amp;url=https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39506;description=39506\" class=\"jssocials-share-link\"><i class=\"fa fa-pinterest jssocials-share-logo\"><\/i><\/a><\/div><a href=\"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39506?print=pdf\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-pdf\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/metropoliagzm.pl\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/pdf.png\" alt=\"image_pdf\" title=\"View PDF\" \/><\/a><a href=\"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39506?print=print\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-print\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/metropoliagzm.pl\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/print.png\" alt=\"image_print\" title=\"Print Content\" \/><\/a><\/div><\/div><div class=\"post-block-pdf\"><div class=\"pdfprnt-buttons pdfprnt-buttons-post pdfprnt-top-right\"><a href=\"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39506?print=pdf\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-pdf\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/metropoliagzm.pl\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/pdf.png\" alt=\"image_pdf\" title=\"View PDF\" \/><\/a><a href=\"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39506?print=print\" class=\"pdfprnt-button pdfprnt-button-print\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/metropoliagzm.pl\/wp-content\/plugins\/pdf-print\/images\/print.png\" alt=\"image_print\" title=\"Print Content\" \/><\/a><\/div><ul>\n<li><strong>W Polsce mamy g\u0142\u0119boko zakorzeniony problem zwi\u0105zany z planowaniem przestrzennym.<\/strong><\/li>\n<li><strong>Efektem jest rozsiana zabudowa, kiepska dost\u0119pno\u015b\u0107 komunikacyjna i nie\u0142ad w przestrzeni publicznej.<\/strong><\/li>\n<li><strong>Polski Instytut Ekonomiczny wyliczy\u0142, \u017ce roczne koszty, zwi\u0105zane z chaosem przestrzennym, wynosz\u0105 84,3 mld z\u0142.<\/strong><\/li>\n<li><strong>Rozmawiamy na ten temat z prof. dr. hab. Przemys\u0142awem \u015aleszy\u0144skim z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN (Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN) oraz Paul\u0105 Kuko\u0142owicz &#8211; analityk Polskiego Instytutu Ekonomicznego.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<h2><strong>W Polsce mamy kryzys planowania przestrzennego. W dobie r\u00f3\u017cnych kryzys\u00f3w, akurat ten nie jest chyba zbyt dobrze znany?<\/strong><\/h2>\n<p><strong>Prof. dr hab. Przemys\u0142aw \u015aleszy\u0144ski, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN: <\/strong>Bo mo\u017ce jeste\u015bmy z tym ju\u017c tak oswojeni, \u017ce nie widzimy tego. Ten kryzys to nie jest co\u015b, co pojawi\u0142o si\u0119 nagle, tylko trwa w zasadzie od wielu stuleci. Ju\u017c potop szwedzki spowodowa\u0142 nieodwracalne zniszczenia, potem by\u0142a zr\u00f3\u017cnicowana, ale na og\u00f3\u0142 kolonialna polityka gospodarcza pa\u0144stw zaborczych. W zaborze pruskim i na tzw. Ziemiach Odzyskanych osadnictwo by\u0142o bardziej skoncentrowane, a w rosyjskim \u2013 rozproszone. Z kolei na po\u0142udniu Polski, w Galicji, widzimy efekty przeludnienia agrarnego. Obydwie wojny \u015bwiatowe to nie tylko zag\u0142ada milion\u00f3w ludzi i przepadek ich dobytku, ale te\u017c bezpowrotne zniszczenie dziedzictwa urbanisto-architektonicznego i olbrzymi rabunek zasob\u00f3w \u015brodowiska naturalnego. W okresie PRL nie liczono si\u0119 z potrzebami racjonalnego kszta\u0142towania \u015brodowiska \u017cycia cz\u0142owieka. A na koniec, w 1989 r., przyszed\u0142 wolny rynek i jego niedouczeni apologeci stwierdzili, \u017ce ka\u017cdy rodzaj planowania jest komunistycznym prze\u017cytkiem.<\/p>\n<p><strong>Paula Kuko\u0142owicz, analityk Polskiego Instytutu Ekonomicznego:<\/strong> Wyja\u015bnijmy te\u017c, czym jest chaos przestrzenny. To niew\u0142a\u015bciwa lokalizacja zabudowy, kt\u00f3ra dla ka\u017cdego generuje koszty. Kiedy budujemy domy czy osiedla, to powinni\u015bmy uwzgl\u0119dni\u0107, \u017ce ich mieszka\u0144cy musz\u0105 r\u00f3wnie\u017c mie\u0107 m.in. \u0142atwy dost\u0119p do szk\u00f3\u0142 i przedszkoli, park\u00f3w, instytucji kultury, sklep\u00f3w, us\u0142ug i komunikacji. Je\u015bli buduj\u0105c domy czy osiedla nie uwzgl\u0119dni si\u0119 na etapie planowania konieczno\u015bci budowy lub zapewnienia \u0142atwego dost\u0119pu do ca\u0142ej tej infrastruktury, mamy do czynienia z chaosem przestrzennym. Wsz\u0119dzie robi si\u0119 daleko, musimy na co dzie\u0144 pokonywa\u0107 znacznie d\u0142u\u017csze dystanse, tworz\u0105 si\u0119 korki itp.<\/p>\n<h2><strong>To r\u00f3wnie\u017c problem zwi\u0105zany z rozwojem teren\u00f3w podmiejskich i wyludnianie si\u0119 centr\u00f3w miast. W Metropolii jest to widoczne.<\/strong><\/h2>\n<p><strong>Prof. P.\u015a:<\/strong> Dzisiejsza konurbacja katowicka, wraz z regionem Rybnika, czyli w zasadzie ca\u0142e po\u0142udnie wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego, to najwi\u0119kszy obszar chaosu przestrzennego w Europie. Wp\u0142ywaj\u0105 na to uwarunkowania historyczne, czyli najpierw zabory, p\u00f3\u017aniej gwa\u0142towny rozw\u00f3j g\u00f3rnictwa, przemys\u0142u i osiedli, kt\u00f3re zak\u0142adano chaotycznie. Dzisiaj patrz\u0105c z lotu ptaka na G\u00f3rny \u015al\u0105sk i Zag\u0142\u0119bie nie zobaczymy istniej\u0105cych formalnie ok. 30 miast, ale 100 czy 200 odr\u0119bnych form morfologicznych. P\u00f3\u017aniej komuni\u015bci starali si\u0119 to jako\u015b rozplanowa\u0107, ale robiono to w spos\u00f3b odmienny ni\u017c w krajach gospodarki rynkowej, nie licz\u0105c si\u0119 z tzw. rent\u0105 gruntow\u0105. W efekcie pozwolono na ekstensywne zagospodarowanie centr\u00f3w miast i problem ten dotyczy\u0142 ca\u0142ego kraju. Kiedy przyszed\u0142 wolny rynek, wszystkie te wolne przestrzenie zacz\u0119to chaotycznie zabudowywa\u0107.<\/p>\n<p><strong>P.K:<\/strong> Nasze pa\u0144stwo przez lata boryka\u0142o si\u0119 z problemami, kt\u00f3rym towarzyszy\u0142 g\u0142\u00f3d mieszkaniowy. Niewa\u017cne by\u0142o \u201egdzie\u201d i \u201ew jakim standardzie\u201d, ale czy w og\u00f3le ma si\u0119 dom lub mieszkanie. Chocia\u017c problem ten nie znikn\u0105\u0142, to po upadku komunizmu i akcesji do Unii Europejskiej zmieni\u0142a si\u0119 hierarchia naszych potrzeb. Nie tylko chcemy mie\u0107 gdzie mieszka\u0107, ale chcemy r\u00f3wnie\u017c mieszka\u0107 dobrze, w miejscach dobrze skomunikowanych, gdzie nie utykamy w korkach, z dost\u0119pem do infrastruktury miejskiej.<\/p>\n<h2><strong>Ale mamy wolny rynek. Jak przekona\u0107 kogo\u015b, \u017ce kupuj\u0105c dzia\u0142k\u0119 na przys\u0142owiowym polu i buduj\u0105c dom za w\u0142asne pieni\u0105dze, dzia\u0142a na szkod\u0119 ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa?<\/strong><\/h2>\n<p><strong>P.K:<\/strong> Obecnie prawo umo\u017cliwia rozw\u00f3j takiego budownictwa. Z jednej strony wiemy, \u017ce budowa \u00a0infrastruktury technicznej do dzia\u0142ki po\u0142o\u017conej w szczerym polu zostanie pokryta z bud\u017cetu gminy, a wi\u0119c koszty ponios\u0105 wszyscy podatnicy, cho\u0107 korzy\u015bci z mieszkania w \u201eszczerym polu\u201d s\u0105 wy\u0142\u0105cznie indywidualne. Z drugiej strony wci\u0105\u017c zezwalamy na takie sytuacje. Warto si\u0119 zastanowi\u0107, czy chcemy do nich dopuszcza\u0107 i czy prawo nie powinno tego lepiej regulowa\u0107. Ale jest jeszcze druga strona tego problemu. Rozlewanie si\u0119 miast mo\u017ce wynika\u0107 tak\u017ce z problem\u00f3w zwi\u0105zanych z wysok\u0105 cen\u0105 mieszka\u0144 w centrach. Niekt\u00f3rzy decyduj\u0105 si\u0119 na \u017cycie w strefach podmiejskich, bo nie sta\u0107 ich na zakup mieszkania w miastach. Z r\u00f3\u017cnych bada\u0144 wynika, \u017ce Polacy lokuj\u0105 w\u0142asne oszcz\u0119dno\u015bci w nieruchomo\u015bci zamiast na rynkach finansowych. To podbija ceny mieszka\u0144, szczeg\u00f3lnie w atrakcyjnych okolicach. To jeden z czynnik\u00f3w wypychaj\u0105cych ludzi poza miasta.<\/p>\n<p><strong>Prof. P.\u015a:<\/strong> Ludzie chc\u0105 poprawia\u0107 sw\u00f3j standard \u017cycia. W Polsce przez d\u0142ugi czas kupno dzia\u0142ki i budowa domu na obrze\u017cach by\u0142o w\u0142a\u015bnie ta\u0144sze ni\u017c zakup mieszkania w centrum, zw\u0142aszcza gdzie\u015b w gorzej skomunikowanych miejscach, z dala od zabudowy, us\u0142ug, sklep\u00f3w itd. Kupuj\u0105c tak\u0105 dzia\u0142k\u0119, my\u015blano, \u017ce spraw\u0119 rozwi\u0105\u017ce w\u0142asny samoch\u00f3d. Dlatego mamy do czynienia z rozsiewaniem si\u0119 miast w spos\u00f3b chaotyczny, z dala od dr\u00f3g. Jak przekona\u0107 kogo\u015b, \u017ce nie t\u0119dy droga? Trzeba nag\u0142a\u015bnia\u0107 zwi\u0105zane z tym koszty.<\/p>\n<h2><strong>Wed\u0142ug raportu te koszty s\u0105 bardzo wysokie. Badania wskazuj\u0105, \u017ce chaos przestrzenny kosztuje nas 84 mld z\u0142 rocznie.<\/strong><\/h2>\n<p><strong>Prof. P.\u015a:<\/strong> W badaniach, kt\u00f3re najpierw przeprowadzi\u0142 Komitet Przestrzennego Zagospodarowania PAN w 2018 roku, brano pod uwag\u0119 oko\u0142o 150 r\u00f3\u017cnych podej\u015b\u0107 w tym zakresie. Np. prof. Krzysztof Heffner z dr. Piotrem Gibasem obliczyli, \u017ce ka\u017cdy nadmiarowy metr infrastruktury z dala od zwartej zabudowy, to koszt 1600 z\u0142, oczywi\u015bcie przy uwzgl\u0119dnieniu cen sprzed pandemii. Podobnie doktorzy Artur Ho\u0142uj i Piotr Lity\u0144ski koszty nadmiarowych dojazd\u00f3w do pracy obliczyli na kilkaset miliard\u00f3w z\u0142otych w jednym pokoleniu i to tylko dla najwi\u0119kszych miast. Warto te\u017c wspomnie\u0107 o kosztach zdrowotnych. W Polsce mamy smog, bo ludzie pal\u0105 w starych piecach w\u0119glowych. Budowa sieci ciep\u0142owniczej nie jest racjonalna, je\u015bli te domy s\u0105 oddalone od siebie o kilkaset metr\u00f3w.<\/p>\n<p><strong>P.K:<\/strong> Rozlewanie si\u0119 miast kosztuje nas wszystkich. W naszym kraju wci\u0105\u017c jeste\u015bmy daleko od my\u015blenia, \u017ce za budow\u0119 drogi poza miastem p\u0142acimy ze wsp\u00f3lnych pieni\u0119dzy. W Polsce, a tak\u017ce w innych pa\u0144stwach postkomunistycznych, my\u015blimy o rzeczach publicznych jako o rzeczach niczyich, ale z kt\u00f3rych mo\u017cemy bez przeszk\u00f3d korzysta\u0107. Na Zachodzie o mieniu publicznym my\u015bli si\u0119 w kategoriach czego\u015b, co nale\u017cy do ka\u017cdego z nas i w zwi\u0105zku z tym, ka\u017cdy powinien o to dba\u0107.<\/p>\n<h2><strong>Gdzie znajduje si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142o tych problem\u00f3w? Lokalnie czy na poziomie w\u0142adzy centralnej?<\/strong><\/h2>\n<p><strong>Prof. P.\u015a:<\/strong> Prawda jest po\u015brodku. Samorz\u0105dy dzia\u0142aj\u0105 na podstawie wadliwej ustawy, kt\u00f3ra pozwoli\u0142a m.in. na olbrzymie odrolnienia, liczone w setkach tysi\u0119cy hektar\u00f3w w ca\u0142ym kraju. Obowi\u0105zkiem pa\u0144stwa jest wi\u0119c zrobienie porz\u0105dnej ustawy. Ale te\u017c du\u017ca odpowiedzialno\u015b\u0107 jest po stronie gmin. Mog\u0142yby np. odralnia\u0107 mniej teren\u00f3w. Problem w tym, \u017ce tutaj dochodz\u0105 interesy wyborc\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 swoje tereny rolne, a chc\u0105, \u017ceby si\u0119 sta\u0142y terenami budowlanymi. Wtedy ich warto\u015b\u0107 wzro\u015bnie. Samorz\u0105dy dzia\u0142aj\u0105 wi\u0119c pod naciskiem swoich w\u0142adz i wyborc\u00f3w.<\/p>\n<h2><strong>Nie zapominajmy przy tym, \u017ce chaos przestrzenny powoduje te\u017c to, \u017ce w naszych miastach jest po prostu brzydko. W raporcie Polskiego Instytutu Ekonomicznego jest o tym mowa w w\u0105tku po\u015bwi\u0119conym reklamom w przestrzeni publicznej. Co ciekawe, opinie ankietowanych nie s\u0105 jednoznaczne i nie wsz\u0119dzie reklamy im przeszkadzaj\u0105.<\/strong><\/h2>\n<p><strong>P.K:<\/strong> To prawda, ale we\u017amy pod uwag\u0119, \u017ce do tego chaosu reklamowego jeste\u015bmy po prostu przyzwyczajeni, wi\u0119c nie razi on nas. Chaos reklamowy dostrzegaj\u0105 najcz\u0119\u015bciej ci, kt\u00f3rzy pojechali do innego pa\u0144stwa i zobaczyli, \u017ce przestrze\u0144 publiczna mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 inaczej. Ale i w naszym badaniu pojawi\u0142y si\u0119 g\u0142osy negatywne. Ankietowanym najbardziej przeszkadza\u0142y reklamy wielkoformatowe oraz takie, kt\u00f3re wyst\u0119powa\u0142y na tle natury. Negatywnie ocenili reklam\u0119 na tle pejza\u017cu g\u00f3rskiego, nawet pomimo faktu, \u017ce sama reklama by\u0142a stosunkowo niewielka.<\/p>\n<p><strong>Prof. P.\u015a:<\/strong> W socjologii i zarz\u0105dzaniu znana jest tzw. piramida potrzeb, u podstaw kt\u00f3rej znajduj\u0105 si\u0119 kwestie fizjologiczne i bytowe. Na samym jej wierzcho\u0142ku s\u0105 potrzeba estetyki, czyli harmonii i pi\u0119kna. Dlatego w Polsce nie przywi\u0105zujemy uwagi do \u0142adu, bo najpierw musimy zaspokoi\u0107 kwestie podstawowe. Cz\u0142owiek w pierwszej kolejno\u015bci patrzy, \u017ceby mie\u0107 dach nad g\u0142ow\u0105, a nie jaki kwiatek b\u0119dzie mia\u0142 na chodniku. Dopiero teraz nasze spo\u0142ecze\u0144stwo staje si\u0119 bardziej zamo\u017cne, a co za tym idzie, coraz bardziej o ten \u0142ad przestrzenny zaczyna zabiega\u0107. Tym bardziej potrzebujemy radykalnych zmian, aby uporz\u0105dkowa\u0107 kwestie zwi\u0105zane z planowaniem przestrzennym.<\/p>\n<h2><strong>Je\u015bli nie podejmiemy radykalnych dzia\u0142a\u0144 teraz, to w jakiej przysz\u0142o\u015bci obudzimy si\u0119 za kilkana\u015bcie lat?<\/strong><\/h2>\n<p><strong>P.K:<\/strong> Podstawowym wyzwaniem jest depopulacja kraju. Do 2050 r. populacja kraju ma si\u0119 zmniejszy\u0107 o ponad 4 mln os\u00f3b. Ubytek ludno\u015bci, zw\u0142aszcza tej w wieku produkcyjnym, zawa\u017cy wi\u0119c na mo\u017cliwo\u015bciach rozwojowych gmin, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 traci\u0107 podatnik\u00f3w. Dla nich depopulacja oznacza nie tylko ni\u017csze wp\u0142ywy podatkowe, ale te\u017c konieczno\u015b\u0107 utrzymania nadmiarowej infrastruktury, zaprojektowanej bez uwzgl\u0119dnienia prognoz demograficznych.<\/p>\n<p><strong>Prof. P.\u015a:<\/strong> Niestety mleko ju\u017c si\u0119 rozla\u0142o. Nie jeste\u015bmy w stanie odkr\u0119ci\u0107 tego, co dzia\u0142o si\u0119 zw\u0142aszcza przez ostatnie dwie dekady. Ale musimy te\u017c patrze\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107. Strefy pod miejskie nie b\u0119d\u0105 wiecznie m\u0142ode. Teraz ci ludzie je\u017cd\u017c\u0105 samochodami, ale jak stan\u0105 si\u0119 starsi, b\u0119d\u0105 potrzebowa\u0107 dobrej infrastruktury. Tylko jak j\u0105 zorganizowa\u0107? Szanse widz\u0119 w post\u0119puj\u0105cej automatyzacji i robotyzacji. Zakupy dostarczane dronem to co\u015b zupe\u0142nie realnego. By\u0107 mo\u017ce dzi\u0119ki technologii b\u0119dziemy mogli lepiej obs\u0142u\u017cy\u0107 te rozlane tereny.<\/p>\n<p><strong>Rozmawia\u0142: Micha\u0142 Nowak<\/strong><\/p>\n<p><em>Kszta\u0142towanie \u0142adu przestrzennego to jedno z ustawowych zada\u0144, do kt\u00f3rych zosta\u0142a powo\u0142ana G\u00f3rno\u015bl\u0105sko-Zag\u0142\u0119biowskiej Metropolia. Celem jest dba\u0142o\u015b\u0107 o wygl\u0105d naszego otoczenia, o to, by by\u0142o uporz\u0105dkowane, jego uk\u0142ad przemy\u015blany, a stosowane rozwi\u0105zania \u2013 dopasowane do potrzeb mieszka\u0144c\u00f3w. Metropolia d\u0105\u017cy do tego, aby rozwojowi przestrzennemu nada\u0107 charakter metropolitalny, ujednolicony, r\u00f3wnomierny i zracjonalizowany. Aktualnie trwaj\u0105 prace nad Strategi\u0105 Rozwoju GZM na lata 2022\u20132027 z perspektyw\u0105 do 2035 r. Dokument ten b\u0119dzie wspiera\u0142 proces zarz\u0105dzania obszarem metropolitalnym na rzecz jego rozwoju spo\u0142eczno-gospodarczego i przestrzennego oraz poprawy jako\u015bci \u017cycia. Uchwalenie Strategii planowane jest na IV kwarta\u0142 2022 r. (MN)<\/em><\/p>\n<p><em><strong>Rozmowa ukaza\u0142a si\u0119 w dwumiesi\u0119czniku <a href=\"https:\/\/metropoliagzm.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/W_METROPOLII_NR_9_WEB.pdf\">&#8222;W Metropolii&#8221; nr 9 \/ marzec 2022<\/a><\/strong><\/em><\/p>\n<div class=\"post-author\" style=\"font-size:13px\">Micha\u0142 Nowak<\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W Polsce mamy g\u0142\u0119boko zakorzeniony problem zwi\u0105zany z planowaniem przestrzennym. Efektem jest rozsiana zabudowa, kiepska dost\u0119pno\u015b\u0107 komunikacyjna i nie\u0142ad w przestrzeni publicznej. Polski Instytut Ekonomiczny wyliczy\u0142, \u017ce roczne koszty, zwi\u0105zane z chaosem przestrzennym, wynosz\u0105 84,3 mld z\u0142. Rozmawiamy na ten temat z prof. dr. hab&#8230;.<\/p>","protected":false},"author":134,"featured_media":40026,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[236,2503],"tags":[2880,2304,637],"class_list":["post-39506","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gzm","category-magazyn-w-metropolii","tag-magazyn-w-materopolii-marzec-2022","tag-magazyn-w-metropolii","tag-planowanie-przestrzenne"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Chaos przestrzenny. Kryzys trwa od wiek\u00f3w [ROZMOWA] - Metropolia GZM<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Oficjalny portal G\u00f3rno\u015bl\u0105sko-Zag\u0142\u0119biowskiej Metropolii\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:title\" content=\"Chaos przestrzenny. Kryzys trwa od wiek\u00f3w [ROZMOWA] - Metropolia GZM\" \/>\n<meta name=\"twitter:description\" content=\"Oficjalny portal G\u00f3rno\u015bl\u0105sko-Zag\u0142\u0119biowskiej Metropolii\" \/>\n<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/metropoliagzm.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/traffic-jam-688566_1920.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Micha\u0142 Nowak\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/2022\\\/04\\\/26\\\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/2022\\\/04\\\/26\\\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Micha\u0142 Nowak\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9e7660ba27bc92881ef16c6fc34ae962\"},\"headline\":\"Chaos przestrzenny. Kryzys trwa od wiek\u00f3w [ROZMOWA]\",\"datePublished\":\"2022-04-26T14:09:01+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/2022\\\/04\\\/26\\\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\\\/\"},\"wordCount\":1839,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/en\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/2022\\\/04\\\/26\\\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/03\\\/traffic-jam-688566_1920.jpg\",\"keywords\":[\"magazyn w materopolii marzec 2022\",\"Magazyn W Metropolii\",\"Planowanie Przestrzenne\"],\"articleSection\":[\"GZM\",\"Magazyn W Metropolii\"],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/2022\\\/04\\\/26\\\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/2022\\\/04\\\/26\\\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\\\/\",\"name\":\"Chaos przestrzenny. Kryzys trwa od wiek\u00f3w [ROZMOWA] - Metropolia GZM\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/en\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/2022\\\/04\\\/26\\\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/2022\\\/04\\\/26\\\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/03\\\/traffic-jam-688566_1920.jpg\",\"datePublished\":\"2022-04-26T14:09:01+00:00\",\"description\":\"Oficjalny portal G\u00f3rno\u015bl\u0105sko-Zag\u0142\u0119biowskiej Metropolii\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/2022\\\/04\\\/26\\\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/2022\\\/04\\\/26\\\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/2022\\\/04\\\/26\\\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/03\\\/traffic-jam-688566_1920.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/03\\\/traffic-jam-688566_1920.jpg\",\"width\":1920,\"height\":1280,\"caption\":\"Zdj. ilustracyjne, Pixabay.com\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/2022\\\/04\\\/26\\\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Chaos przestrzenny. Kryzys trwa od wiek\u00f3w [ROZMOWA]\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/en\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/en\\\/\",\"name\":\"Metropolia GZM\",\"description\":\"Oficjalny portal G\u00f3rno\u015bl\u0105sko-Zag\u0142\u0119biowskiej Metropolii\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/en\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/en\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/en\\\/#organization\",\"name\":\"Metropolia GZM\",\"url\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/en\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/Sygnet-strona-glowna.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/03\\\/Sygnet-strona-glowna.png\",\"width\":36,\"height\":45,\"caption\":\"Metropolia GZM\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9e7660ba27bc92881ef16c6fc34ae962\",\"name\":\"Micha\u0142 Nowak\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/2d51f070ccac4989b201dc1a42c3a6d46ff007fc5e569ff280535ab8e8122a59?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/2d51f070ccac4989b201dc1a42c3a6d46ff007fc5e569ff280535ab8e8122a59?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/2d51f070ccac4989b201dc1a42c3a6d46ff007fc5e569ff280535ab8e8122a59?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Micha\u0142 Nowak\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/metropoliagzm.pl\\\/en\\\/author\\\/michal-nowak\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Chaos przestrzenny. Kryzys trwa od wiek\u00f3w [ROZMOWA] - Metropolia GZM","description":"Oficjalny portal G\u00f3rno\u015bl\u0105sko-Zag\u0142\u0119biowskiej Metropolii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/","twitter_card":"summary_large_image","twitter_title":"Chaos przestrzenny. Kryzys trwa od wiek\u00f3w [ROZMOWA] - Metropolia GZM","twitter_description":"Oficjalny portal G\u00f3rno\u015bl\u0105sko-Zag\u0142\u0119biowskiej Metropolii","twitter_image":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/traffic-jam-688566_1920.jpg","twitter_misc":{"Written by":"Micha\u0142 Nowak","Estimated reading time":"10 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/"},"author":{"name":"Micha\u0142 Nowak","@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/#\/schema\/person\/9e7660ba27bc92881ef16c6fc34ae962"},"headline":"Chaos przestrzenny. Kryzys trwa od wiek\u00f3w [ROZMOWA]","datePublished":"2022-04-26T14:09:01+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/"},"wordCount":1839,"publisher":{"@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/traffic-jam-688566_1920.jpg","keywords":["magazyn w materopolii marzec 2022","Magazyn W Metropolii","Planowanie Przestrzenne"],"articleSection":["GZM","Magazyn W Metropolii"],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/","url":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/","name":"Chaos przestrzenny. Kryzys trwa od wiek\u00f3w [ROZMOWA] - Metropolia GZM","isPartOf":{"@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/traffic-jam-688566_1920.jpg","datePublished":"2022-04-26T14:09:01+00:00","description":"Oficjalny portal G\u00f3rno\u015bl\u0105sko-Zag\u0142\u0119biowskiej Metropolii","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/metropoliagzm.pl\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/#primaryimage","url":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/traffic-jam-688566_1920.jpg","contentUrl":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/traffic-jam-688566_1920.jpg","width":1920,"height":1280,"caption":"Zdj. ilustracyjne, Pixabay.com"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/2022\/04\/26\/chaos-przestrzenny-kryzys-trwa-od-wiekow-rozmowa\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Chaos przestrzenny. Kryzys trwa od wiek\u00f3w [ROZMOWA]"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/#website","url":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/","name":"Metropolia GZM","description":"Oficjalny portal G\u00f3rno\u015bl\u0105sko-Zag\u0142\u0119biowskiej Metropolii","publisher":{"@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/#organization","name":"Metropolia GZM","url":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/Sygnet-strona-glowna.png","contentUrl":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/Sygnet-strona-glowna.png","width":36,"height":45,"caption":"Metropolia GZM"},"image":{"@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/#\/schema\/person\/9e7660ba27bc92881ef16c6fc34ae962","name":"Micha\u0142 Nowak","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2d51f070ccac4989b201dc1a42c3a6d46ff007fc5e569ff280535ab8e8122a59?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2d51f070ccac4989b201dc1a42c3a6d46ff007fc5e569ff280535ab8e8122a59?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/2d51f070ccac4989b201dc1a42c3a6d46ff007fc5e569ff280535ab8e8122a59?s=96&d=mm&r=g","caption":"Micha\u0142 Nowak"},"url":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/author\/michal-nowak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39506","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/134"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39506"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39506\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40027,"href":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39506\/revisions\/40027"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40026"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39506"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=39506"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/metropoliagzm.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39506"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}