Droga do metropolii

Początki współpracy i narodziny idei

Starania o to, by metropolia powstała w centrum województwa śląskiego trwały od prawie 20 lat. Przez cały ten czas samorządowcy niejednokrotnie udowodnili, że chcą ze sobą współpracować. Mieli bowiem świadomość, że jedno – nawet największe i najbogatsze, ale funkcjonujące samodzielnie – miasto, nie byłoby tak silne i nie miałoby tyle do zaoferowania, co synergia potencjałów wielu miast. Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia jest pierwszą ustawowo powołaną metropolią w Polsce.

Naturalny organizm miejski

Mieszkańcy Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego od dawna mieli poczucie, że funkcjonują w jednym, spójnym organizmie miejskim, a granice pomiędzy miastami mają charakter czysto umowny. Powstanie metropolii w centrum województwa śląskiego od lat było czymś naturalnym.

Od Związku Metropolitalnego do fundamentów prawnych

Starania o to trwały już od początku reformy samorządowej z lat 90. XX wieku. Ważnym krokiem było powstanie, w 2006 roku, Górnośląskiego Związku Metropolitalnego. W jego skład weszło 14 największych miast konurbacji śląskiej. Działalność związku stworzyła podwaliny pod dalsze prace nad budowaniem silnego ośrodka metropolitalnego.

Droga legislacyjna w parlamencie

Ustawa powołująca metropolię w województwie śląskim weszła w życie w 2017 roku. Historyczna i długo wyczekiwana chwila nastąpiła 4 kwietnia 2017 roku, kiedy została podpisana w Katowicach przez Prezydenta RP.

Powstanie GZM i start struktur

29 czerwca 2017 roku wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie utworzenia związku metropolitalnego pod nazwą „Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia”. Dwa dni później – 1 lipca 2017 roku – Metropolia powstała. Pierwsze Zgromadzenie odbyło się 29 sierpnia 2017 roku, natomiast 12 września 2017 roku został wybrany Zarząd Metropolii. Przez następne kilka miesięcy budowane były struktury GZM. Metropolia od 1 stycznia 2018 rozpoczęła realizację ustawowych zadań.

Nowy rozdział i wzmocnienie kompetencji

Kolejnym kamieniem milowym w rozwoju GZM stała się nowelizacja przepisów (wprowadzona ustawą z dnia 11 czerwca 2026 r. o związku metropolitalnym w województwie pomorskim), która weszła w życie dnia 31 lipca 2026 r. Nowe regulacje otworzyły przed metropolią kolejny rozdział, wzmacniając jej pozycję i narzędzia działania. Ustawa włączyła do katalogu zadań obligatoryjnych:

• prowadzenie polityki rozwoju;

• kształtowanie ładu przestrzennego;

• ochronę środowiska i adaptację do zmian klimatu;

• planowanie i organizowanie metropolitalnych przewozów pasażerskich oraz zarządzanie nimi;

• rozwój, koordynowanie i integrowanie publicznego transportu zbiorowego, w tym organizowanego przez jednostki samorządu terytorialnego oraz związki tych jednostek działające w całości lub w części na obszarze związku metropolitalnego;

• planowanie, rozwój i integrację zrównoważonej mobilności miejskiej oraz zarządzanie nią;

• opiniowanie inwestycji celu publicznego w zakresie budowy lub rozbiórki obiektów i urządzeń infrastruktury transportowej, w szczególności dróg kolejowych oraz dróg krajowych, wojewódzkich i powiatowych na obszarze związku;

• promocję związku metropolitalnego i jego obszaru.